Xawery Dunikowski

Polski rzeźbiarz i malarz. Studiował w Warszawie i w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (m.in. w pracowni Konstantego Laszczki), którą ukończył w roku 1897. W latach 1904-1909 był profesorem rzeźby w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie, a następnie przeniósł się do Krakowa, gdzie przebywał od roku 1910 do wybuchu I wojny światowej. W 1914 roku wyjechał do Londynu, a potem do Paryża. W roku 1923 wrócił do Polski i został profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W czasie II wojny światowej był aresztowany (1940) przez Niemców i wywieziony do Oświęcimia. Po wyzwoleniu wrócił w roku 1945 do Krakowa i ponownie objął katedrę rzeźby na tamtejszej uczelni. Od roku 1955 był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Po czterech latach pobytu w stolicy wyjechał (1959) do Wrocławia i został wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych. W pierwszych pracach, m.in. w „Portrecie Szczygliń-skiego" (1897) widać jeszcze wpływy impresjonizmu przy zdecydowanej już bryle kompozycji. W rzeźbach „Fatum" i „Tchnienie" (1901) widoczne są wpływy metafizycznego irracjonalizmu Młodej Polski. Kompozycja „Bolesław Śmiały" (1912) jest końcowym etapem modernizmu. W pracach z lat 1908-1914 przejawiają się tendencje do monumentalizowania formy. W tym czasie artysta tworzy „Kobiety brzemienne", cykl poświęcony macierzyństwu. Ukoronowaniem rzeźbiarskich doświadczeń tego okresu był „Pomnik Dietla" (1937-1939), znakomicie wpisujący się swoją formą w starą architekturę okolic Rynku Głównego w Krakowie. W latach 1926-1929 powstał słynny cykl „Głowy wawelskie", pomyślany jako uzupełnienie brakujących głów z kasetonowego sklepienia Sali Poselskiej na Wawelu. Po wojnie powstał pomnik „Czynu Powstańczego" na Górze Świętej Anny, w latach 1949-1955 pomnik „Wyzwolenie Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej" w Olsztynie, a rok później dwie wersje projektu pomnika „Powstańców Warszawskich" („Bohaterów Warszawy"). Dunikowski jest także autorem prac malarskich, w których językiem wielkiej, poetyckiej metafory zawsze mówi o człowieku. Stworzył m.in. cykle obrazów: „Oświęcim", „Kaktusy", „Baby nieborow-skie", „Człowiek w przestrzeni". Cały swój dorobek artystyczny Dunikowski ofiarował państwu. W roku 1965 otwarto muzeum jego imienia w warszawskiej Królikarni.
Polecamy