Wolfgang von Kempelen

Węgierski mechanik i wynalazca. Pochodził z rodziny szlacheckiej. Od młodości interesował się mechaniką. Początkowo nie mógł jednak poświęcić się tej pasji. Zgodnie z wolą rodziny został radcą dworu, czyli urzędnikiem na dworze austriackiej cesarzowej Marii Teresy. W wolnym czasie zajmował się konstruowaniem różnych urządzeń. Jego zamiłowania były zgodne z duchem epoki, oświecenia - wieku rozumu, który rozbudził w wielu ludziach pęd do eksperymentowania, wszelkiego rodzaju doświadczeń i wynalazków. Wolfgang von Kempelen wzbudził sensację na dworze zbudowanym przez siebie automatem do gry w szachy. Była to maszyna przedstawiająca stół w kształcie drewnianej skrzyni, na której znajdowała się szachownica. Figura siedzącego przy niej mężczyzny (wielkości dorosłego człowieka) ubrana była w tureckie szaty; w prawej ręce trzymała długą wschodnią fajkę, lewą zaś przesuwała figury i piony. Automat powszechnie nazywano „Turkiem". Maszyna z łatwością wygrywała wszystkie partie, budząc powszechne uwielbienie. Okrzyknięto ją natychmiast prawdziwym cudem techniki. Pierwszy raz von Kempelen zademonstrował swój automat w roku 1769 w Bratysławie. Cesarz Józef II pochwalił się nim nawet przed goszczącym w roku 1783 na dworze austriackim wielkim księciem Rosji, Pawłem. W tym samym roku von Kempelen rozpoczął demonstrację swego urządzenia w Europie. Mogli je podziwiać m.in. mieszkańcy Bazylei, Lipska, Drezna, Paryża i Londynu. W końcu „Turek" został zakupiony przez Fryderyka II Wielkiego. Wielu ówczesnych uczonych badało ów wynalazek, chcąc rozwikłać tajemnicę jego funkcjonowania. Doszukiwano się ukrytego w figurze lub skrzyni człowieka grającego dobrze w szachy (obecnie wiadomo, że tak musiało być), ale nigdy nie przyłapano na oszustwie wynalazcy. Drugim słynnym wynalazkiem von Kempelena była zademonstrowana w roku 1778 maszyna mówiąca, również w kształcie skrzyni. Naciskanie odpowiednich klawiszy oraz naciskanie równocześnie miecha (pełniącego funkcję płuc) powodowało, że automat wypowiadał kilka zdań czystym dziecięcym głosem. Wolfgang von Kempelen zmarł w sławie wielkiego wynalazcy. Jest autorem rozprawy „O mechanizmie mowy ludzkiej" opublikowanej w Wiedniu w roku 1791.
Polecamy