Rene Descartes

Francuski filozof i matematyk, czołowy przedstawiciel francuskiego racjonalizmu, kierunku upatrującego w rozumie główne źródło poznania i kryterium prawdy. Urodził się w La Haye (obecnie nazwanym na jego cześć La Haye-Descartes) w pobliżu Tours. W roku 1604 wstąpił do szkoły jezuickiej w La Féche, gdzie studiował łacinę, grekę i autorów klasycznych. Tam też zainteresował się matematyką, którą następnie studiował w Paryżu. W roku 1619 ukończył w Poitiers prawo. W następnych latach podróżował po Europie, studiując - jak mawiał -„księgę świata". Jako ochotnik, brał udział w wojnie trzydziestoletniej. W roku 1625 wrócił do Paryża. W latach 1628-1649 mieszkał w Holandii, by uniknąć prześladowań ze strony Kościoła za swoje poglądy. Jego najważniejsze dzieła: „Prawidła kierowania umysłem", „Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach", „Medytacje o pierwszej filozofii...", „Zasady filozofii" i „Namiętności duszy", wywarły znaczący wpływ na kulturę duchową Europy. W roku 1649 udał się na dwór królowej szwedzkiej Krystyny, którą miał uczyć filozofii. Nie wytrzymał jednakże surowego klimatu tego północnego kraju i zmarł w lutym 1650 roku. Był zwolennikiem sceptycyzmu metodologicznego: wychodził od metodycznego wątpienia o wszystkim i odkrył, że nawet najradykalniejsze zwątpienie pozwala człowiekowi wątpić, że wątpi. Myśl stanowi zatem pierwszy pewnik, z którego człowiek może wnioskować o swojej egzystencji. Kartezjusz ujął to w słynnej sentencji: Cogito ergo sum - „Myślę, więc jestem". Głosił tezę o rozdziale duszy i ciała (dualizm kartezjański), czyli dwóch substancji stworzonych przez Boga: materii i umysłu. Podstawy moralności wyłożył w traktacie „Namiętności duszy". Składają się na nią moralność tymczasowa, którą człowiek musi przyjąć, zanim nie pozna prawdy, oraz moralność definitywna, oparta na znajomości prawdy. Dopiero w tym ostatnim wypadku człowiek jest w stanie ocenić, czy postępuje właściwie. W matematyce stworzył metodę geometrii analitycznej, czyli zastosowania algebry do geometrii; jest także twórcą tzw. kartezjańskiego układu współrzędnych oraz pojęcia wielkości zmiennej i funkcji. W fizyce sformułował m.in. prawa odbicia i załamania oraz zasadę zachowania pędu. Filozof niemiecki Hegel nazwał Kartezjusza ojcem filozofii nowożytnej.
Polecamy