John Locke

Filozof angielski. Jeden z głównych przedstawicieli nowożytnego empiry-zmu (pogląd, według którego podstawowa rola w poznaniu przypada doświadczeniu) i sensualizmu (źródłem poznania są wrażenia zmysłowe). Studiował na uniwersytecie w Oksfordzie nauki przyrodnicze i medycynę. W roku 1658 uzyskał stopień magistra. W roku 1660 został na tej uczelni wykładowcą greki, retoryki i filozofii. Był sekretarzem i lekarzem domowym wpływowego polityka, rzecznika liberalizmu, lorda Shaftesbury'ego. W roku 1683, po śmierci Shaftesbury'ego, który zmarł w niełasce, John Locke zbiegł do Holandii. Pozostawał tam do roku 1689, to znaczy do czasu, gdy król Jakub II został zdetronizowany. W roku 1689 wydał słynny „List o tolerancji", lecz zmuszony był opublikować go anonimowo. Utrzymywał w nim, że państwo nie powinno ingerować w wyznania swoich obywateli. Uważał jednak, że tolerancja religijna nie może obejmować katolików (ponieważ uznają zwierzchność obcego władcy, czyli papieża) i ateistów. Pierwszą książką, która przyniosła uczonemu sławę, były „Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego" (1690). Locke zastanawiał się w tym dziele nad pochodzeniem, naturą i granicą ludzkiego poznania - okazał się w nim zdecydowanym empirykiem. Twierdził, że wszelkie pojęcia i wyobrażenia powstają jedynie w wyniku doświadczenia. Rozróżniał przy tym doświadczenie zewnętrzne, czyli wrażenia zmysłowe wynikające z oddziaływania rzeczy na narządy zmysłów, oraz wrażenia wewnętrzne, czyli refleksje rodzące się z obserwacji samego siebie. W „Dwu traktatach o rządzie" (1690) stał na stanowisku umowy społecznej. Wykluczył istnienie monarchii absolutnej jako ustroju nie do pogodzenia ze społeczeństwem obywatelskim. Państwo powinno zapewnić obywatelom poprzez odpowiednie ustawy ochronę życia, własności i wolność osobistą. W roku 1693 opublikował „Myśli o wychowaniu", w których podkreślał raz jeszcze, że każdy człowiek jest istotą wolną i rozumną. Poglądy Johna Locke'a wywarły znaczący wpływ na filozofię XVIII wieku.
Polecamy