Jan Czerski

Polski geolog, paleontolog i geograf, wybitny badacz Syberii. W wieku niespełna 18 lat wziął udział w powstaniu styczniowym. Dostawszy się do niewoli, został skazany na karną służbę wojskową na Syberii. Trafił do Omska, gdzie spotkał Aleksandra Czekanowskiego, także zesłańca. Czekanowski, już znany badacz Syberii (Zabajkala i jeziora Bajkał), ułatwił mu odbycie studiów w zakresie geologii i paleontologii. Pracę naukową rozpoczął pod kierunkiem Aleksandra Czekanowskiego i Benedykta Dybowskiego, zoologa, lekarza i badacza jeziora Bajkał, podobnie jak i oni skazanego na zsyłkę za udział w powstaniu 1863 roku. W latach 1871-1883 odbył Czerski na polecenie Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego wiele wypraw terenowych. Prowadził badania w górach Sajan Wschodni, w dolinie rzeki Irkut i nad Dolną Tunguską. Jednocześnie zajmował się w Irkucku geologicznymi i geograficznymi badaniami wschodniej Syberii, prowadzonymi z ramienia Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Najważniejsze w jego działalności było zbadanie pod względem budowy geologicznej całego wybrzeża jeziora Bajkał. Jednocześnie zbierał okazy minerałów i fauny kopalnej. Opracował mapę geologiczną wybrzeży Bajkału, za którą otrzymał nagrodę w Bolonii. Zwolniony z zesłania, został wezwany do Petersburga. Jadąc, badał po drodze trakt pocztowy z Irkucka na Ural. W Petersburgu otrzymał pracę w Muzeum Zoologicznym Akademii Nauk i spędził tam pięć lat. W 1891 roku wysłano go na wyprawę do Azji Północno-Wschodniej w celu zbadania nie znanego prawie jeszcze kraju kołymskiego. Podjął się tego zadania mimo złego stanu zdrowia. Po ciężkiej zimie, którą spędził pod Wierchniekołymskim, wiosną roku 1892 popłynął w dół Kołymy. Zmarł na łodzi niedale ko ujścia tej rzeki do Morza Wschodnio-syberyjskiego. Wyprawę doprowadziła do końca jego żona. Jan Czerski był autorem wielu prac naukowych. W uznaniu zasług jego imieniem nazwano dwa duże pasma gór na Syberii - największe w północno-wschodniej Syberii (między dolnym biegiem rzeki Jany i górnym Kołymy, najwyższy szczyt Pobieda, 3147 mn.p.m.) i jedno z większych w Zabajkalu (wysokość do 2119 m n.p.m.), dwie góry w pobliżu Bajkału oraz miasto nad Kołymą w pobliżu miejsca, w którym zmarł.
Polecamy