Euklides

Wybitny matematyk i fizyk grecki. Szczytowy okres jego działalności przypadł na czasy Ptolemeusza I (ok. 367-282 p.n.e.), kiedy to prowadził w Aleksandrii szkołę matematyczną. W głównym dziele „Stoicheia geometrías" („Elementy geometrii") podjął się trudnej pracy usystematyzowania całości ówczesnej wiedzy matematycznej w formie prostego i jasnego wykładu. W dziele tym są zawarte wszystkie twierdzenia podstawowe. Euklides uważał, że ich rola w matematyce jest tak zasadnicza jak liter w alfabecie (po gr. ta stoicheia) - stąd tytuł dzieła. „Elementy geometrii" zawierają 465 tez. Dzieło składa się z XIII ksiąg, a każda z nich poświęcona jest innemu działowi matematyki. Księga I omawia podstawy planimetrii; II - algebrę geometryczną; III - własności okręgu i koła; IV - wielokąty; V - teorię proporcji Eudoksosa; VI - figury podobne; VII - podstawy geometrii i teorii liczb; VIII - proporcje ciągłe; IX - rozkład liczb na czynniki pierwsze; X - teorię niewymierności kwadratowych Teajteta; XI - podstawy stereometrii; XII - bryły podobne; XIII - wielokąty foremne. W niektórych wydaniach pojawiły się jeszcze księgi XIV i XV, lecz są one jedynie późniejszymi komentarzami do ksiąg greckiego matematyka, datowanymi na I i IV wiek n.e. „Elementy geometrii" były przez wiele wieków podstawowym podręcznikiem matematyki: w Polsce np. do początków XIX wieku, w Anglii zaś jeszcze w ciągu XIX wieku. Struktura dzieła, jego logiczny i jasny wywód wywarły większy wpływ na sposób rozumowania wielu pokoleń matematyków niż jakiekolwiek inne opracowania. Postulat równoległości Euklidesa (aksjomat równoległości) głoszący, że na płaszczyźnie przez punkt nie leżący na prostej przechodzi dokładnie jedna prosta nie przecinająca danej prostej, stał się podstawą geometrii nieeuklidesowych, tzn. takich, w których ten postulat nie jest spełniony. Euklides jest także autorem wielu dzieł (niektóre zachowane w przekładach łacińskich) z dziedziny geometrii („Data" i „De divisionibus"), optyki („Catoptrica" i „Optica"), astronomii („Phaenomena") i teorii muzyki („Sectio canonis"). Pierwszego polskiego przekładu „Elementów geometrii" dokonał profesor Akademii Umiejętności Józef Czech. Dzieło zatytułowane „Euklidesa początków geometrii Xiąg ośmioro, to jest sześć pierwszych, jedynasta i dwunasta z dodanemi przypisami i trygonometrią do pożytku młodzi akademickiej" ukazało się w roku 1807.
Polecamy