Anders Celsius

Szwedzki fizyk, astronom i matematyk. Urodził się w Uppsali i tam zmarł. Od najmłodszych lat poświęcał obserwacjom astronomicznym dużo czasu. Otrzymał staranne wykształcenie. W roku 1730 Anders Celsius (Celsjusz) został profesorem uniwersytetu w rodzinnym mieście, a od roku 1740 także dyrektorem powstałego tam z jego inicjatywy obserwatorium astronomicznego. W latach 1733-1734 odbył podróż naukową do Niemiec, Włoch, Francji i Anglii, gdzie m.in. zapoznał się ze zdobyczami naukowymi z dziedziny astronomii tamtejszych uniwersytetów. W roku 1733 opublikował pracę naukową, w której opisał serię 316 doświadczeń-obserwacji zorzy polarnej, dokonanych przez niego i innych ówczesnych uczonych. W latach 1736-1737 uczestniczył w ekspedycji naukowej francuskiego uczonego Pierre'a Louisa de Maupertuis, matematyka, fizyka i filozofa. Celsius był członkiem międzynarodowego zespołu naukowców, którzy mieli za zadanie dokonanie pomiarów Ziemi. Prace prowadzono na obszarze Laponii. Chodziło m.in. o to, żeby potwierdzić (lub wykluczyć) Newtonowską teorię, że Ziemia jest spłaszczona na biegunach. W Laponii Celsius dokonał także naukowych obserwacji zorzy polarnej i stwierdził, że nie ma ona nic wspólnego ze światłem zodiakalnym (jak do tej pory przypuszczano). Zorzę, czyli świecenie rozrzedzonych gazów w jonosferze, wywołują elektrony i protony, na które w pobliżu biegunów magnetycznych silnie oddziałuje pole magnetyczne Ziemi. W roku 1742 opisał zasadę działania swego termometru i przedstawił ją w Szwedzkiej Akademii Nauk. W tymże roku zaproponował nowy sposób pomiaru temperatury: skalę nazwaną później jego imieniem. Skala Celsjusza oparta jest na dwóch punktach stałych: 0°C to temperatura topnienia lodu przy ciśnieniu normalnym, a 100°C to temperatura wrzenia wody przy ciśnieniu normalnym. Jednostką w tej skali jest stopień Celsjusza (°C). Początkowo skala temperatury Celsjusza była określona na podstawie cieplnych zmian objętości rtęci. Obecnie, po wielu udoskonaleniach, przekształcono ją w Międzynarodową Praktyczną Skalę Temperatury 1968. Celsius jest autorem licznych prac z astronomii, fizyki i geofizyki. Jego najważniejsze publikacje to „Dissertatis de nova mefhodo distantiam Solis a Terra determinandi" i „De obser-vationibus pro Figura Telluris determinanda in Galia habitis, disguisitio".
Polecamy