Adam Jerzy Czartoryski

Polski mąż stanu, pisarz, prezes Rządu Narodowego w powstaniu listopadowym. Urodził się jako syn Izabeli i księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego. Wykształcenie zdobywał w domu, by następnie uzupełnić je podróżami zagranicznymi do Niemiec, Szwajcarii, Holandii, Anglii i Szkocji. Brał udział w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 roku. Podczas powstania kościuszkowskiego w 1794 roku przebywał za granicą. Po trzecim rozbiorze Polski został wysłany przez rodzinę na dwór carski do Petersburga w celu uchronienia dóbr rodowych od konfiskaty na rzecz państwa. Zaprzyjaźniwszy się z wielkim księciem Aleksandrem, przyszłym królem Polski, zrobił karierę na dworze rosyjskim. Car Aleksander, wstąpiwszy na tron Polski jako Aleksander I, zaproponował Czartoryskiemu w roku 1803 stanowisko kuratora wileńskiego okręgu naukowego, które piastował do roku 1824. Jako kurator, szczególną pieczą otoczył Uniwersytet Wileński. Na terenie swego okręgu rozbudował sieć szkół z polskim językiem wykładowym. W latach 1804-1806 był ministrem spraw zagranicznych Rosji. W roku 1815 uczestniczył w kongresie wiedeńskim jako główny doradca Aleksandra I do spraw polskich i przyczynił się do utworzenia pod berłem cara Królestwa Polskiego (zwanego także Królestwem Kongresowym). W nowo utworzonym Królestwie Czartoryski otrzymał godność senatora-wojewody i członka Rady Administracyjnej. Po aresztowaniu w roku 1823 filaretów interweniował w ich sprawie u cara, ale bez rezultatu. Po fiasku tej misji zrezygnował ze stanowiska kuratora. Podczas powstania listopadowego był prezesem Rządu Narodowego. Po klęsce powstania znalazł się na emigracji, a w roku 1833 osiadł na stałe w Paryżu. Na emigracji rozwinął działalność dyplomatyczną. W swojej paryskiej rezydencji, Hotelu Lambert, skupił grono wybitnych działaczy emigracyjnych, pragnących doprowadzić do niepodległości Polski przez konfrontację zbrojną mocarstw zachodnich, głównie Francji i Anglii, z Rosją. Nazwa rezydencji Czartoryskiego stała się jednocześnie nazwą emigracyjnego stronnictwa politycznego. Czartoryski założył w Paryżu Towarzystwo Literackie Polskie, Stowarzyszenie Pomocy Naukowej i Bibliotekę Polską. Zajmował się również twórczością literacką (główne dzieło „Bard polski", 1840), publicystyką i tłumaczeniem dzieł autorów starożytnych.
Polecamy